| HÒN NON BỘ PHONG CÁCH |
  Lịch sử chơi non bộ bắt nguồn từ đời nhà Hán (Trung Quốc). Theo tài liệu của Võ Văn Chi, Dương Ngọc Minh, Trịnh Minh Tân: Nhà cự phú viên Quảng Hán trong tác phẩm “cấu thạch vi sơn” (dựng đá làm núi) đã nêu lên sự phát triển hòn non bộ. Những bức họa trên tường đời Đông Hán (25-220 sau Công nguyên). Còn được lưu lại có cảnh cây trồng trong chậu từ thời đó, có kèm theo vài tảng đá. Những tranh sơn thủy cũng như thơ văn ca tụng núi non, sông nước và những hiểu biết về mỹ học, đã dần dần cung cấp lý luận cho sự phát triển nghệ thuật tạo phong cảnh non bộ ở các đời sau. Vào
đời nhà Đường (618-907) sự phát triển cao độ của tranh sơn thủy và lý
luận mỹ học đã bắt đầu cho giai đoạn hoa viên tràn đầy thơ tình, họa ý…
Do đó ở các mảnh vườn, mảnh đất hoang trống cạnh nhà người ta đã tạo ra
các hòn non bộ thể hiện ý nghĩa chân thực của núi sông hùng vĩ, sơn
thủy hữu tình.
 Ở nước ta từ những kỷ nguyên xa xưa, vào năm 2879 trước Công nguyên, nước Văn Lang là nhà nước đầu tiên do tổ tiên ta lập nên vào thời kỳ đồ đồng. Một nền văn minh rực rỡ đã xuất hiện: Sông Hồng của trống đồng và ruộng nước. Mối giao lưu ta và Trung Quốc đã bắt nguồn. Thời thành Vương nhà Chu (1063-1026) trước Công nguyên, nước Việt ta lần đầu sang thăm nhà Chu có hiến chim trĩ trắng. Thời kỳ nhà Thục, vào năm 221 trước Công nguyên, có Lý Ông Trọng người Từ Liêm (Hà Nội) đã trốn sang nước Tần (Tần Thủy Hoàng lữ chính năm thứ 26) làm quan đến chức Tư lệ hiệu úy, mất lúc về già ở làng. Đền Chèm, ngoại thành Hà Nội là nơi thờ ông. Sau này nước ta bị xâm chiếm, một số người như: Lý Cầm, Trương Trọng, Khương Công Phụ… Cũng sang làm quan ở Trung Quốc. Chính từ những nguồn gốc ấy, việc chơi non bộ ở nước ta và ở Thủ đô bắt nguồn, hình thành và ảnh Người Việt Nam nói chung, người Hà Thành nói riêng lấy cảm hứng từ những ngọn núi Phăng-xi-păng, dãy núi Hoàng Liên Sơn, vịnh Hạ Long, chùa Hương Tích, Chi Nê, Mỹ Đức, Vùng núi cao Tây Nguyên… làm đề tựa cho các tác phẩm non bộ ở các khu di tích, chùa chiền, hoặc ở gia đình làm phong cảnh chơi giả sơn. Một số non bộ đã có từ lâu đời ở Hà Nội như: Vùng núi Nùng (Bách thảo), khu Vân Hồ, chùa Quán Thánh, Quốc Tử Giám… Người chơi non bộ ngày nay còn học tập và lấy kinh nghiệm của một số nước trên thế giới như Cam-pu-chia, Thái Lan, ấn Độ, Nhật Bản… Người Nhật chơi non bộ khác ta và người Trung Quốc ở chỗ không cấu trúc các đồ sành, sứ, gốm vào núi. Nếu có ảnh hưởng họ chỉ đưa vào rất ít mà chủ yếu là bố trí cây cảnh theo cách Nhật Bản, có nghĩa là cây theo dáng, tán, khóm… chứ không làm thế như ở Việt Nam và Trung Quốc. Người
Nhật coi cỏ cây, non nước là vô địch, là thiên đàng. Gerorge Ohsava đã
viết trong cuốn “Hoa đạo”: chỉ có những người thiếu tâm hồn mới không
nghe được tiếng nói của hoa lá, cỏ cây… Hoa có tiếng nói của hoa, cũng
như tất cả những cảnh đẹp thiên nhiên đều có tiếng nói… Biển cả, đại
dương, sông núi, ruộng đồng đều bày tỏ hùng hồn làm cho con người thấm
thía, không còn gì để nói thêm, mà có nói thì cũng nghèo nàn thô thiển,
chẳng đáng vào đâu so với tiếng nói của muôn đời ấy.
  |
